Wartość oznacza to, co cenne dla danego człowieka, godne pożądania , co stanowi cel ludzkich dążeń.Jan Szczepański proponuje by wartością nazywać taki przedmiot materialny lub duchowy, ideę, przedmiot rzeczywisty lub wyimaginowany, do którego jednostki lub zbiorowość przyjmuje postawę szacunku, przypisują mu ważną rolę w swym życiu i dążą do jego osiągnięcia. Wartości są bardzo istotne dla człowieka, gdyż służą zaspokojeniu jego potrzeb biologicznych, psychicznych, społecznych, moralnych, religijnych. Dotyczą sensu istnienia więzi emocjonalnych.
Wartości koncentrują się w 3-ch przestrzeniach: dobra, prawdy, piękna. Są to filary, wyznaczniki w życiu człowieka.
Szkoła jest dobrym miejscem do rozmów, do uczenia świata wartości. Edukacja w duchu wartości od najmłodszych lat pozwala na przyjęcie takich, a nie innych wartości za własne. Nauczyciel, który potrafi przedstawić świat wartości, to co cenne dla człowieka, powinien sam zinternacjonalizować, czyli uwewnętrznić je w sobie, urzeczywistniać w codziennym życiu. Musi wejść weń poprzez osobiste zaangażowanie poznawcze, emocjonalne, działaniowe.
Życie wartościami tworzy specyficzny klimat, tworzą go osoby, nauczyciele empatyczni, innowacyjni, kreatywni, gdyż wprowadzanie do wartości:
- rozpoczyna się dzięki innym ludziom, rodzicom, nauczycielom, wychowawcom
- życie wg wartości jest możliwe dzięki własnemu wysiłkowi, zaangażowaniu poznawczemu, emocjonalnemu i wychowawczemu
- uzależnione jest od możliwości rozwojowych dziecka oraz zaangażowania
- wprowadzenie w świat wartości trwa całe życie, rozpoczyna się z chwilą urodzin, trwa w domu, w szkole.
Wiek XXI, nadchodzące czasy wymagają od człowieka kondycji intelektualnej, kompetencji warunkujących rozumienie świata, jego wpływu na organizm ludzki, relacje międzyludzkie. Chodzi o człowieka myślącego, poszukującego, rozumiejącego siebie i innych.
Życie to między innymi bycie świadomym odpowiedzialności za podejmowane działania, umiejętności bycia, uczestniczenia w określonej rzeczywistości, radzenia sobie z problemami.
Niezwykle istotnym etapem w rozwoju człowieka, ukształtowania jego postaw, wartości, osobowości stanowi edukacja wczesnoszkolna, wymagająca od nauczyciela ogromu wiedzy, kompetencji oraz bogatej osobowości nauczyciela, swoją wiedzę powinien doskonalić, samokształtować, aktualizować, uzupełniać.
Zadaniem nauczyciela jest stymulowanie rozwoju dziecka, dlatego wychowawca powinien umieć porozumiewać się ze swoimi wychowankami. Uczenie porozumiewania się stanowi rdzeń edukacji. Nauczyciel powinien posiadać wiedzę zarówno werbalną, jak i niewerbalną w zakresie porozumiewania się. Powinien umieć odczytywać i rozumieć nie tylko słowne wypowiedzi dziecka, ale rozumieć również komunikaty niewerbalne nadawane przez dziecko: spojrzenie, mimikę, gesty. Nauczyciel powinien modyfikować swoją wiedzę na podstawie dyskusji, dialogu, inspiracji- wtedy jest to język eksploracyjny. Dziecko pracuje w zespole, w grupie rówieśniczej. Może wyrażać swoje myśli, popełniać błędy, zmieniać, przekształcać.
Natomiast odpowiedź na pytania stawiane przez nauczyciela wymaga wersji ostatecznej. W komunikacji werbalnej nauczyciel- dziecko istotna rolę odgrywają formułowane pytania. Powinny aktywizować procesy myślowe, odwoływać się do jego doświadczeń. Winny być odpowiednio formułowane, trafne, dobrana kolejność- to umiejętność, bez której nie ma dobrego nauczyciela.
Ujemną cechą nauczyciela jest stawianie pytań rozstrzygnięć, które wymagają odpowiedzi „tak” lub „nie”. Pytania takie zaburzają proces komunikowania się. Tak więc pytania powinny być twórcze, ciekawe.
Istotną cechą nauczyciela powinna być empatia. Taki nauczyciel wczuwa się w stany psychiczne drugiej osoby, umie dostrzegać, rozumieć, reagować na emocje innych, stara się poznać, co czują, co myślą i zrozumieć, co robią, dlaczego tak się zachowują. Być empatyczny, to wiedzieć, kiedy spieszyć z pomocą, a kiedy się powstrzymać. Nauczyciel w kontaktach z dziećmi powinien przyjąć postawę proponowanego. Zachęca, ale nie narzuca. Zajęcia powinny inspirować dziecko do działania, zainteresować go i równocześnie powstrzymać się od zakazów, nakazów, rozkazów.
Nauczyciel powinien przemieszczać się, zmieniać otoczenie, co sprzyja procesowi poznawczemu dzieci. Nauczyciel dynamiczny jest otwarty na pomysły dzieci, potrafi je przyjmować, modyfikować, nawiązać komunikację z dziećmi, zmieniać własne pomysły dla sprostania oczekiwaniom dziecka. Bardzo ważne jest, aby nauczyciel unikał postawy dyrektywnej, gdyż dzieci nie będą samodzielne. Nauczyciel powinien realizować zasadę podmiotowości w wychowaniu, czyli wzajemnego brania i dawania, naprzemienności. W kontaktach z dzieckiem przestrzegania takich samych reguł, zasad zachowania się, jak w kontaktach z dorosłymi. Nauczyciel powinien udzielać pomocy każdemu dziecku stosowanie do jego potrzeb i możliwości tak, aby przygotować dziecko do radzenia sobie w sytuacjach trudnych, złożonych. Zadaniem nauczyciela jest rozwijanie wrażliwości na innych, budzenie szacunku dla przeżyć i sądów, wypowiedzi innych, poglądów, sposobu ubierania się, zachowania, wtedy uczy się dziecko tolerancji.
Nauczyciel w procesie wychowania wskazuje na wartości istotne w życiu, co nadają sens życiu. Nauczyciel powinien pozwolić dziecku być sobą, mieć własne zainteresowania i upodobania, przyjmować postawę humanistycznego nastawianie na człowieka i wszystko, co go otacza.
„Nauczyciel, jego osobowość, wiedza, kultura, jego postawa, jego wzór, choć w zmieniających się warunkach i wymogach życia zawsze będzie potrzebny jako rodziciel i sprawca tego, co człowiecze i ludzkie w małym pokoleniu.”
|
Wychowanie